Her ay sonunda şu puantaj doldurma işinden nefret ediyorum. Hem hesaplaması, hem düzenlemesi zor geliyor.
Çünkü bazılarımız gibi ben de, düzensiz saatlerde günlerde çalışma ve fazla mesai yapma durumundayım.
Bu
nedenle, hangi gün hangi iş için kaç saat mesai yaptığımı ayrıca kayıt
altına almak. Bir de yetmiyormuş gibi işi verene ya da çalıştıran
amirlerime bunu kanıtlamak zorunda kalmak, hiç hoş değil.
Her ne
kadar elektronik sistemin gelişi ile bunun bir düzene kavuşacağını ve
artık puantaj doldurmaktan kurtulacağımızı düşünsem de, sistem daha
çalışmıyor.
Bu nedenle, bu haftayı özellikle "fazla mesai" ve ilgili çalışma şekillerinin durumuna ayırdım...
Her ne kadar, daha önce bu işin okulunda okumuş olsak da, yanlışlarım ve yanlış bildiklerim varmış.
Çalışma Süreleri ile ilgili genel kavramlar:
Mesai/Çalışma süresi; işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir. (Madde 66 (k.4857)
Haftalık Normal Çalışma Süresi:
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi
kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine
eşit ölçüde bölünerek uygulanır. (Madde 4 (k.yön) ve Madde 63 (k.4857)
Fazla çalışma:
Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık 45 saati ve ayrıca
günlük 11 saat ve gece çalışmalarında da günlük 7.5 saati aşan
çalışmalardır. (*)
63 üncü madde hükmüne göre
denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama
çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı
haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma
sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal
çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi
(%150) suretiyle ödenir. (Madde 41 (k.4857)
(*) 4857
sayılı İş Yasası döneminde ise; haftalık 45 saati ve ayrıca günlük 11
saat ve gece çalışmalarında da günlük 7.5 saati geçen çalışmaların her
koşulda fazla çalışma oluşturacağı gözetilerek ve usuli kazanılmış hak
ilkesine de uyularak anılan alacağın hesaplanması gerekmektedir. ”(9.
HD. 2009/35621 E. 2012/3476 K. 13.02.2012)
Sonuç: Yapılan
TİS ile fazla mesai için ödenecek ücret %100'dür. Yani saat başına 2
saatlik ücret mukabili bedele hak kazanılıyor. Yani %200 olarak ödenmesi
gerekiyor.
Ara dinlenmesi; iklim,
mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak,
yirmidört saat içinde kesintisiz oniki saat dinlenme süresi dikkate
alınarak düzenlenir. Madde 68 (k.4857)
Fazla sürelerle çalışma: Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda (Yorum not: Mesela TİS ile haftalık çalışma süresi 35 saat olarak belirlenmiş olsun.)
yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık
çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla
sürelerle çalışmalardır.
Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir
saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat
başına düşen miktarının yüzde yirmibeş (%125) yükseltilmesiyle ödenir.
Yorum: Yani; mesela TİS veya özel iş sözleşmesi ile haftalık çalışma saati 35 saat olarak belirlenmiş olsun.
Bunu 45 saat'e tamamlayan (10 saatlik çalışma) çalışma süreleri, fazla mesai değildir.
Bu "fazla süreli çalışma"dır. Bedeli de saat başı ücretin %125'idir.
Ancak
bunun geçerli olması için TİS veya İş Sözleşmesine haftalık çalışma
süresini belirleyen madde konmalıdır. Aksi halde iş kanunundaki 45
saatlik süre geçerlidir.
O iş yerinde günlük 8 saat çalışma
yapılıyorsa ve Cumartesi günleri öğlene kadar yapılan ve 45 saati
tamamlayan çalışmalar. Fazla süreli çalışmaya veya fazla mesaiye
girmiyor.
Son imzalanan TİS'de "Fazla süreli Çalışma" konusunda
bir düzenleme yapılmasına gerek görülmemiştir.Çünkü mesai saatlerinin
hafta içi 9 saate çıkartılması ile Cumartesi çalışmaları otomatik olarak
Hafta Tatili çalışmasına dönüşmüştür.
Bu, hafta sonu (gerçekten) gelip
çalışan arkadaşlar için olumlu bir gelişmedir. Ancak hafta içi
çalışması ile 45 saati doldurmayan arkadaşların, Cumartesi çalışmaları,
ancak 45 saati doldurmalarından sonra fazla mesaiye hak
kazanmaktadırlar. Bu durumda sabah 45 saati dolduranın, öğleden sonraki
çalışması hafta tatili olarak değil, fazla mesai olarak
değerlendirilmesi daha uygun olacaktır.
Ancak bir sonraki TİS'de bu durumlar için, saat başına uygulanmak üzere bir düzenleme geliştirilebilinir.
Kanun Maddesine Devam:
Fazla
çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar
karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir
saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir
saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
Yorum: Kanunda çalışana, "haftada kesintisiz 24 saat tatil yaptırılması zorunlu"
kılınmıştır. Bu nedenle yasal tatil günü sayılan Pazar Günü çalışan bir
işçi, bu fazla çalışma saatlerinin ücretini alma yerine, dinlenme talep
edebilir ve dinlendirilebilir.
(Ancak
her iş kolunda ve çalışma şekline göre farklı sonuçlara yol açan
yorumları var. Vardiyalı çalışma, telafi çalışmalarında uygulamalar ve
yorumlar farklı.Önemli olan çalışanın 24 saat kesintisiz dinlenmiş
olması. Hangi gün olduğu değil.)
Bu durumda, pazar günü (çalışsın-çalışmasın aldığı) 1 günlük normal yevmiyesini alır.
Çalışmasından dolayı kaynaklanan 1.5 günlük fazla mesai yevmiyesini de (İş kanununa göre- TİS ile bu süreler artırılabilir.) tatil olarak kullanabilir.Bu durumda pazar fazla mesaisi almaz. Sadece pazar gününe ait normal günlük yevmiyesini alır.
Sonuç: Mevcut TİS'e göre (günlük vardiya 7.5 veya 8 saatlik bir çalışma süresi ise), pazar günü 8 saatlik çalışmanın bedeli; 16 saatlik ücretli izin mukabili (2 gün) olarak değerlendirilir.
Kanun Maddesine Devam:
İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.(Ek:Fazla Çalışma Yönetmeliği m. 6/ 2)
İşçi
serbest zaman hakkını, 6 ay içinde kullanmalıdır. Serbest zaman
kullanımı için işveren tarih belirleyebilir. İşveren tatil günlerinde
serbest zaman kullandıramaz. ( Ek: F.Ç.Y. m. 6/ 3).
Yorum Sonuç: İş ilişkisinde asıl olan, çalışanın fazla çalışmasının karşılığını para olarak almasıdır.
Son
TİS içeriğinde de bu açık şekilde belirtilmiştir. Ancak mevcut TİS eski
2822 sayılı yasa hükümlerine göre hazırlanmış taslak üzerinden devam
ettirilmektedir.
Yani yasalardaki yeni uygulama ve düzenlemeleri
içermemektedir. Bu nedenle, işveren teklif edemiyor olsa bile, işçi bu
fazla mesai ücretlerini ücretli izin olarak talep edebilir.
Yöntem: ‘‘Yazılı
bir şekilde işverene başvurarak yapmış olduğu fazla çalışmalar
karşılığını zamlı ücret yerine serbest zaman olarak kullanmak istediğini
bildirir ve işverenin işin niteliğine ve gereklerine göre belirlediği
tarihten itibaren iş saatleri içerisinde aralıksız ve ücretinde herhangi
bir kesinti yaşamadan serbest zamanını kullanır. Ancak işçinin işbu
talebini serbest zamanı hak ettiği tarihten itibaren 6 ay içerisinde
işverene yazılı olarak bildirmelidir’’.
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.
Ara
dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Servisle işyerine gelmek için
geçirilen zaman da çalışma süresine dahil değildir. Bu nedenle
çalışanlar günlük çalışma süresini ara dinlenmeleri çıktıktan sonra ve
işbaşı yaptıkları saat üzerinden hesaplamalı.
Haftalık 45 saat
sınırı aşılabilir ve aşıldığında çalışana fazla mesai karşılığı ücret
ödenmesi gerekir. Ancak günde en fazla 11 saat çalışılabilir. Her ne
şart altında olursa olsun günde 11 saatten fazla çalışılamaz. İşçinin
rızası olsa bile 11 saatten fazla çalışmaya izin verilmemesi gerekiyor.
Günlük
11 saati geçen çalışmalar, her durumda haftalık 45 saat fazla çalışma
doldurulmamış olsa bile, fazla çalışma süresinden sayılır. (9. HD.
2010/46229 E. 2013/5090 K. 11.02.2013)
Yıllık fazla
mesai süresi hesaplanırken, yarım saatten kısa fazla mesailer yarım
saat, yarım saatten uzun, bir saatten kısa fazla mesailerin bir saat
olarak değerlendirilir.
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş (270) saatten fazla olamaz. (Madde 41 (k.4857)
Yorum:
Kanunda bu şekilde bir düzenleme getirilmiş olsa da, işveren lehine
olacak şekilde, bu sürelerin aşılması durumunda işverene herhangi bir
yaptırım ya da ceza düzenlenmemiştir. Bu kuralın konmasının ana amacı,
işçinin sağlığını bozacak derece çalışmasının önüne geçilmesidir. (İş Kanunu' nun 42nci ve 43ncü maddesinde belirtilen "Zorunlu Nedenlerle Çalışma" koşulları hariç)
GECE ÇALIŞMALARI
Vardiyalı
olarak çalışırken, gece postasına kalmak ile Günlük çalışma süresini
tamamladıktan sonra yapılan gece çalışmaları farklı durumlardır.
Koşulları ve uygulamaları da farklıdır.
4857 Sayılı Kanunun 69.
maddesinin gerekçesinde gece süresi tanımlanmadığı, gece çalışmalarının
nasıl yapılacağı düzenlenmiştir.
Temel ilke olarak gece çalışması 7.5 saattir.
Gece
ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir
çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci
çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur.
Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da
uygulanabilir. Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat
dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz..
Bütün bunlarda gece mesaisi sayılması için gerekli ana koşul; Çalışma saatinin İş Kanuna göre "Gece" koşullarını taşımasıdır.
Çalışma
hayatında “gece” en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya
kadar geçen ve her halde en fazla on bir saat süren dönemdir.
Ancak bu 11 saat her iş kolu için değil, daha çok turizm, güvenlik gibi hizmet kökenli sektörlere yöneliktir.
(Yasa
ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için ve günde 7.5 saatten fazla
çalıştırılamayacaklar için olan düzenlemelerle çeşitli iş kollarında bu
çalışma süreleri de belirlenmiştir.
“…İşçilerin
gece çalışmaları günde yedibuçuk saati geçemez (m.69/3). Bu hal de
günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın bir sınırını oluşturur.
Gccc çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı
aşılmasa da gece çalışmasında 7.5 saati aşan çalışmalar için fazla
çalışma ücreti ödenmelidir. Dairemizin kararı bu yöndedir (Yargıtay
9.HD. 23.6.2009 gün 2007/40862 E, 2009/ 17766 K).
Hatta
TİS ile vardiyalı çalışma şartları ve dinlenme koşulları da
düzenlenebilmekte, daha az çalışma süreleri de ortak olarak
belirlenebilmektedir.)
Vardiyalı Çalışmada, gece çalışmalarına yönelik bir ek ücret düzenlemesi yoktur.
İşçi haftalık 45 saat çalışma süresini, gece saatlerinde
doldurmaktadır. Gündüz saatlerinde dinlendiğinden, gündüz çalışması ile
aynı koşullara tabiidir.
8 ya da 11 saati geçen çalışmalar da aynı şekilde fazla mesaiye hak kazanmaktadır.
Gece Mesaisi: Gün içinde normal çalışma süresini dolduran işçilerin, günlük (7.5) 8 yada 9 saati doldurduktan sonra yaptıkları mesaidir.
Yasa işçinin her durumda 11 saatten fazla çalıştırılamayacağı belirtilmiştir.
Ancak
buna rağmen 11 saat üzeri çalıştırılan işçiden dolayı da işverene karşı
herhangi bir yaptırım veya cezai uygulamada belirtmemiştir.
Bunda amaç çalışma ilişkilerindeki esnekliğin de sağlanmasıdır.
4857 sayılı İş Kanunu ve bu Kanuna bağlı ilgili yönetmelikte haftalık çalışma esasının istisnalarına da yer vermiştir. Günlük
çalışma süresinin onbir saatten fazla olamayacağı Kanunda emredici
şekilde düzenlendiğinden, tespit edilen fazla sürelerin denkleştirmeye
tabi tutulmaması, onbir saati aşan çalışmalar için zamlı ücret
ödenmesini gerektirir. (9. HD. 2011/22852 E. 2012/17763 K. 21.05.2012)
4857
sayılı İş Kanun döneminde çalışmalar açısından ise, değinilen yasaya
göre günlük 11 saati aşan çalışmalar, haftalık çalışma süresi
doldurulmamış olsa dahi fazla çalışma sayıldığından, çalışılan günler
açısından günlük 3 saatlik fazla çalışmanın yapıldığı kabul edilmelidir.
Ancak bu tür çalışma sisteminde davacının gece fazla çalışması kabul
edilmemektedir. (9. HD. 2010/46229 E. 2013/5090 K. 11.02.2013)
Durum Yorumu: Kurumumuzda gündüz normal mesaisini tamamladıktan sonra mesaisi 23:00- 24:00 civarı biten arkadaşlarda vardır.
Ancak bu 7.5 saatlik bir gece çalışması veya vardiyasının parçası da değildir.
Bu durum belirsizdir, düzenli (her gün olan) bir çalışma şekli
değildir. Bu durumda bu çalışmayı "gece vardiyası" koşullarında
değerlendirmek mümkün değildir.
Günlük çalışma süresi (9 saat) ve azami çalışma süresi (11 saat)de bitirilmiş olduğundan, bu çalışma her durumda "gece fazla mesaisi"dir.
Bu
tür mesailerin nasıl değerlendirileceği ise son TİS kapsamında net
değildir.TİS içeriğinde "Gece" tanımına uyan mesailer sadece %34 zamlı
bir ücret olarak ele alınmıştır.
Mevcut uygulamada çalışan gün içinde 9 saat mesaisini saat 18:00'de bitiriyor. Saat 20:00'ye kadar (11 saate tamamlayan tüm saatleri normal çalışma süresine dahil etmemek için) 2 saat fazla mesai yapmış (%200'lük) oluyor. Saat 20:00'den sonra yaptığı saatler ise gece fazla çalışması olarak (%134) zamlı değerlendiriliyor.
(Not:
Bu tür çalışmalar herkes için ve her zaman olmadığı için, çok üzerinde
durulmamış. Ancak tam olarakta düzenlenmemiş. Şu anda biz gece
mesailerini daha çok, fazla mesaileri "formata uydurmak" için
kullanıyoruz. Ama düzgün bir uygulama yapıldığından şüpheliyim.)
Hafta ve Bayram tatilleri;
Hafta Tatili: 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Ücret Şekillerine Göre Tatil Ücreti” başlığını taşıyan 49.maddesinde; “İşçinin tatil günü ücreti çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir.
Saat
ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk
katıdır.” hükmüne yer verildiğinden, saat ücreti üzerinden çalışan
işçilerin genel tatil ve hafta tatili günü ücretleri, birim brüt saat
ücretin 7,5 katı kadar olacaktır.
İşçilerin haftada 40-45
saat çalışması bu hesaplamayı ve uygulamayı değiştirmeyecektir. İşçi
haftada 40-45 saat çalışsa da bir aylık dönemde iş karşılığı ve bir iş
karşılığı olmaksızın aldığı toplam ücret miktarı 225 saatlik (30 günlük)
olmaktadır.
2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller
hakkındaki kanunun 3ncü maddesine göre hafta tatili İş Kanununa
dayanılarak 24 saat olarak belirlenmiştir. (Hafta
tatilinin gün olarak başlangıç ve bitiş zamanının belirlenmesinde bir
gece yarısından bunu izleyen gece yarısına (saat 00:00’dan 24:00’e
kadar) geçen 24 saatlik devrenin dikkate alınması asıldır.)
İşçinin haftalık 45 saatlik çalışma koşulunu tamamlamasından sonra, hafta tatili hakkı geçerlilik kazanır.
Tatil ücreti hukuki olarak; iş karşılığı olmaksızın kanundan dolayı yapılan bir ödeme olduğundan,
tatil yapmayıp çalışması halinde hak edilen ikinci ücret hukuken tatil
ücreti değil, çalışmasının karşılığı olan ücret olarak kabul
edilmektedir.
Özellikleri:
– Hafta tatili işverence
her hangi bir gün olarak belirlenebilir. Önemli olan ard arda 6 işgünü
çalışan işçiye 7. gün hafta tatili verilmesidir.
– Hafta tatilinden
önceki 6 gün çalışmayan ya da çalışmış kabul edilmeyen işçi hafta
tatiline hak kazanmaz ve 2 yevmiyesi birden kesilir.
– Hafta tatilinde çalışan işçi 2,5 günlük ücrete hak kazanır.
Sonuç: Hafta içi 45 saatini doldurmuş olmak kaydıyla, Cumartesi ve Pazar günleri TİS (56ncı madde) haftalık tatil günleri olarak kabul edilmiştir.
Bu
günlerde çalışan kişiler, çalışma sürelerinden bağımsız olarak her bir
tatil günündeki çalışma için 3 günlük yevmiye'ye hak kazanır. (1 günlük
yevmiye, normal ücreti + 1 günlük 'de 8 saatlik fazla mesai için + 1
günlük'te 8 saatlik fazla mesainin %100 katı için)
Bayram Tatili: 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller hakkındaki kanunun 2nci maddesine göre bayram günleri belirlenmiştir.
Bayram
günleri çalışma koşulları İş Kanunu'nda madde 47 ve 49 ile
düzenlenmiştir. Buna göre hafta tatili gibi katlı olarak ödenmektedir.
Sonuç: Yapılan TİS çerçevesinde Bayram Ücreti: 4 günlük yevmiye olarak saptanmıştır. (Kanunda 2.5 gün olarak düzenlenmiştir.)
Fazla Mesai Yaptırılamayacak kişiler:
İş
Kanunu uyarınca bazı işçilere fazla mesai yaptırılamaz. 18 yaşını
doldurmamış işçiler, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden
veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının
elvermediği tespit edilen işçiler, gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk
emziren işçiler ve kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan yani
part-time çalışan işçiler fazla mesai yapamazlar.
63 üncü
maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya
sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında
fazla çalışma yapılamaz.
-----0-----0-----0-----0------0------0------0-----0------0------0------0------0------0-----0-------
KANUN MADDELERİ
(k.4857) İŞ KANUNU
Kanun Numarası : 4857
Kabul Tarihi : 22/5/2003
Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 10/6/2003 Sayı : 25134
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 42
Fazla çalışma ücreti:
(Madde 41 (k.4857)
- Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması
gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda
yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş (45) saati aşan
çalışmalardır.
63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının
uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal
haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş
saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma
ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi (%150)
suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin
sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda (Yorum not:
Mesela TİS ile haftaık çalışma süresi 35 saat olarak belirlenmiş
olsun.) yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama
haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan
çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır.
Fazla sürelerle
çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal
çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş
yükseltilmesiyle ödenir.
(Yani; 35 saat üstü çalışmadaki ilk 10 saat fazla süreli çalışma olacaktır ve normal saat başı ücretin %125'i olacaktır.)
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu
çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat
karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat
karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa
veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece
çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş (270) saatten fazla olamaz.
(Ek
fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde
sayılan hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere
fazla çalışma yaptırılamaz.
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Yer
altında maden işlerinde çalışan işçilere, bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü
maddelerinde sayılan hâllerde haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her
bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin
saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması
suretiyle ödenir. (1)(2)
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.
Zorunlu nedenlerle fazla çalışma
Madde 42 (k.4857)
- Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi
halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli
acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, işyerinin
normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin
hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla
çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.
Şu kadar ki, zorunlu sebeplerle yapılan fazla çalışmalar için 41 inci
maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.
Olağanüstü hallerde fazla çalışma
Madde 43 (k.4857) -
Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının
gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse
işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Bakanlar Kurulu günlük
çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir.
Bu suretle fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücret hakkında 41
inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.
(1)
10/9/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanunun 145 inci maddesiyle bu
fıkranın 1/1/2015 tarihinde yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır.
(2)
4/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu fıkrada
yer alan “haftalık otuz altı saati aşan” ibaresi “haftalık otuz yedi
buçuk saati aşan” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde 47 -
Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda
ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde
çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak,
tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük
ücreti ödenir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.
Ücret şekillerine göre tatil ücreti
Madde 49 - İşçinin tatil günü ücreti çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir.
Parça
başına, akort, götürü veya yüzde usulü ile çalışan işçilerin tatil günü
ücreti, ödeme döneminde kazandığı ücretin aynı süre içinde çalıştığı
günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.
Saat ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katıdır.
Hasta,
izinli veya sair sebeplerle mazeretli olduğu hallerde dahi aylığı tam
olarak ödenen aylık ücretli işçilere 46, 47 ve 48 inci maddenin birinci
fıkrası hükümleri uygulanmaz. Ancak bunlardan ulusal bayram ve genel
tatil günlerinde çalışanlara ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük
ücreti ödenir.
Madde 63 - Genel bakımdan çalışma
süresi haftada en çok kırk beş (45) saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa
bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek
uygulanır.
Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle:
4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma
süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk
saattir.
Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi,
işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak
koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.
Bu halde, iki aylık süre
içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma
süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya
kadar artırılabilir.
Mesai, Çalışma süresi; işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir.
Madde 66 - Aşağıdaki süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır:
a) Madenlerde, taşocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun
yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara,
dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu
yerlerden çıkmaları için gereken süreler.
b)
İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak
üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.
c) İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla
beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği
süreler.
d) İşçinin işveren tarafından başka bir
yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda yahut işverenle
ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini
yapmaksızın geçirdiği süreler.
e) Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.
f) Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da
onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede
bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken her
türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp
getirilmeleri esnasında geçen süreler.
İşin
niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla
işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre çalışma
süresinden sayılmaz.
Madde 68 - Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;
a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,
b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,
Ara dinlenmesi verilir. Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.
Ancak
bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz
önünde tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir.
Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir.
Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Gece süresi ve gece çalışmaları
Madde 69 -
Çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat
06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir.
Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut yurdun bazı bölgelerinin
özellikleri bakımından, çalışma hayatına ilişkin "gece" başlangıcının
daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün
döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci
fıkradaki hükmün uygulama şekillerini tespit etmek yahut bazı gece
çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak
veyahut gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan
işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak etmek üzere
yönetmelikler çıkartılabilir.
İşçilerin gece
çalışmaları yedibuçuk saati geçemez. (Ek cümle: 4/4/2015-6645/37 md.)
Ancak, turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin
yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece
çalışması yaptırılabilir.
(Mülga dördüncü fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
(Mülga beşinci fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
(Mülga altıncı fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan
işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra
gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar
sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası
da uygulanabilir.
Postası değiştirilecek işçi
kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada
çalıştırılamaz. Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri
FAZLA ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ
Resmi Gazete Tarihi: 06.04.2004 Resmi Gazete Sayısı: 25425
İŞ KANUNUNA İLİŞKİN FAZLA ÇALIŞMA VE FAZLA SÜRELERLE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ
(k.yön)
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve Kapsam
Madde 1 —Bu Yönetmeliğin amacı, ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle 4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık normal çalışma süresinin dışında yapılacak fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
Madde 2 —Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 3 —Bu Yönetmelikte geçen:
a) Fazla çalışma: İş Kanununda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmaları,
b) Fazla sürelerle çalışma: Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmaları İfade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti
Madde 4 —Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Fazla sürelerle çalışmalarda her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu yolla bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin, yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası fazla sürelerle çalışma ücretidir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı İş Kanununun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir.
Fazla Çalışmada Sınır
Madde 5 —Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.
Serbest Zaman
Madde 6 —Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
İşçi hak ettiği serbest zamanı, 6 ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmesi koşuluyla ve işverenin, işin veya işyerinin gereklerine uygun olarak belirlediği tarihten itibaren iş günleri içerisinde aralıksız ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
İşçinin bu kanundan ve sözleşmelerden kaynaklanan tatil ve izin günlerinde serbest zaman kullandırılamaz.
Fazla Çalışma Yapılamayacak İşler
Madde 7 —Aşağıda sayılan işlerde fazla çalışma yaptırılamaz.
a) İş Kanununun 63 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde,
b) Aynı Kanunun 69 uncu maddesinin l inci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde (şu kadar ki, gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak bu Yönetmelikte öngörülen fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir),
c) Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarında.
Fazla Çalışma Yaptırılmayacak İşçiler
Madde 8 —Aşağıda sayılan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
a) 18 yaşını doldurmamış işçiler,
b) İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler,
c) İş Kanununun 88 inci maddesinde öngörülen Yönetmelikte belirtilen gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler,
d) Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler.
Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.
Fazla Çalışma Yaptırılacak İşçinin Onayı
Madde 9 —Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.
Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay her yıl başında işçilerden yazılı olarak alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır.
Fazla Çalışmanın Belgelenmesi
Madde 10 —İşveren, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek, imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır. İşçilerin işlemiş olan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretleri normal çalışmalarına ait ücretlerle birlikte, 4857 sayılı İş Kanununun 32 ve 34 üncü maddeleri uyarınca ödenir. Bu ödemeler, ücret bordrolarında ve İş Kanununun 37 nci maddesi uyarınca işçiye verilmesi gereken ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yürürlük ve Yürütme
Yürürlük
Madde 11 —Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 12 —Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİLLER HAKKINDA KANUN
Kanun Numarası : 2429
Kabul Tarihi : 17/3/1981
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 19/3/1981 Sayı : 17284
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 20 Sayfa : 227
Madde 2 – Aşağıda sayılan resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü ve 1 Mayıs günü genel tatil günleridir.
A) Resmi bayram günleri şunlardır:
1. (DeğiĢik: 20/4/1983 - 2818/1 md.) 23 Nisan günü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıdır.
2. 19 Mayıs günü Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı günüdür.
3. 30 Ağustos günü Zafer Bayramıdır.
B) Dini bayramlar şunlardır:
1. Ramazan Bayramı; Arefe günü saat 13.00'ten itibaren 3,5 gündür.
2. Kurban Bayramı; Arefe günü saat 13.00'ten itibaren 4,5 gündür.
C) (Değişik: 22/4/2009 - 5892/1 md.) 1 Ocak günü yılbaşı tatili, 1 Mayıs günü Emek ve Dayanışma Günü tatilidir.
D)
(Değişik: 20/4/1983 - 2818/1 md.) Ulusal, resmi ve dini bayram günleri
ile yılbaşı günü ve 1 Mayıs günü resmi daire ve kuruluşlar tatil edilir.
(1)
Bu Kanunda belirtilen Ulusal Bayram ve genel tatil günleri;
Cuma günü akşamı sona erdiğinde müteakip Cumartesi gününün tamamı tatil
yapılır.
Mahiyetleri itibariyle sürekli görev yapması gereken kuruluşların özel kanunlarındaki hükümler saklıdır.
29 Ekim günü özel işyerlerinin kapanması zorunludur.
Madde 3 – A) Hafta tatili Pazar günüdür. Bu tatil 35 saatten az olmamak üzere Cumartesi günü en geç saat 13.00'ten itibaren başlar.
B)
394 sayılı Hafta Tatili Kanunu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 1475 sayılı İş Kanunu
ve diğer kanunlardaki hafta tatili ile ilgili hükümler saklıdır.
C)
Yemek, içmek, giyinmek gibi zaruri ihtiyaçların giderilmesi için
alışveriş yapılan dükkan ve mağazalar hakkında Hafta Tatili Kanununun
Cumartesi günüyle ilgili hükümleri uygulanmaz.
Madde 4 – Ulusal
ve resmi bayramlarda yapılacak törenler Milli Savunma, İçişleri,
Dışişleri, Milli Eğitim, Gençlik ve Spor ve Kültür Bakanlıklarınca
müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir. Bu yönetmelik
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren engeç üç ay içinde
yayımlanır.
Madde 5 – 27/5/1935 tarihli ve 2739 sayılı Ulusal
Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile bu Kanunda değişiklik yapan
kanunlar yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici Madde 1 – (Ek:28/12/1999 - 4500/ 1 md.)
31 Aralık 1999 tarihi tam gün genel tatildir.
Mahiyetleri itibarıyla sürekli görev yapması gereken kuruluşların özel kanunlarındaki hükümler saklıdır.
——————————
(1)
Bu fıkraya; 22/4/2009 tarihli ve 5892 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle,
“yılbaşı günü” ibarelerinden sonra gelmek üzere “ve 1 Mayıs günü”
ibaresi eklenmiş ve metne işlenmiştir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder